Qeshm Island: ઈરાન-ઈઝરાયેલ વચ્ચે બારૂદી હુમલાઓ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યા. અમેરિકા સાથે ઈરાનની શાંતિ વાર્તા જરૂર અટકતી જણાય છે. તાજેતરમાં અમેરિકા દ્વારા ઈરાનના કેશમ ટાપુ પર જોરદાર હુમલા કરવામાં આવ્યા હતા. આ ટાપુને હોર્મુઝનો કિલ્લો કહેવામાં આવે છે. ઘણા અહેવાલોમાં એવા દાવા કરવામાં આવ્યા છે કે ઈઝરાયેલ અને અમેરિકાના હુમલાઓનો મજબૂત જવાબ ઈરાન આ ટાપુથી આપી રહ્યું છે. આવા સંજોગોમાં હવે ટ્રમ્પનું સંપૂર્ણ ધ્યાન હોર્મુઝના આ કિલ્લા પર છે. આ વ્યૂહાત્મક રીતે જ નહીં પણ હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય વિસ્તાર માટે ખૂબ જ મહત્વનું છે.
કેશમ ટાપુ એક શાંત પ્રવાસન સ્થળ જેવું છે, અહીં મીઠાની ગુફાઓ છે, મેન્ગ્રોવના જંગલો છે. જોકે તેની ધરતીની નીચે એક અલગ જ દુનિયા બનાવવામાં આવી છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે ઈરાની ક્રાંતિકારી રક્ષક દળ IRGC ની ભૂગર્ભ મિસાઈલો આ જ ટાપુ પર રાખવામાં આવી છે, જે કોઈપણ જહાજને પળભરમાં નિશાન બનાવી શકે છે. તાજેતરમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ સાથે ઈરાનની ટક્કરમાં આ ટાપુ દુનિયાના સૌથી ખતરનાક ભૂ-રાજકીય કેન્દ્ર તરીકે ઉભરી આવ્યું છે.
કેવો છે કેશમ ટાપુ?
કેશમ ટાપુ ૧૪૪૫ ચોરસ કિલોમીટરનો એક વિશાળ ટાપુ છે જે હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્યના મુખ પર સ્થિત છે. આ ટાપુ ઈરાનના બંદર અબ્બાસ બંદરથી માત્ર ૨૨ કિમી દૂર છે. જે ફારસની ખાડી અને ઓમાન સાગરની સીમા પર સ્થિત છે. આ ટાપુ અબુ મૂસા, ગ્રેટર ટુંબ, લેસર ટુંબ, હેંગમ, કેશમ, લારક અને હોર્મુઝ સાથે મળીને ઈરાનની એક રક્ષા પંક્તિ બનાવે છે. તેથી જ તેને હોર્મુઝનો કિલ્લો કહે છે. અહીં છેલ્લા ૪૦ હજાર વર્ષથી લોકો રહે છે. પુરાતત્વીય વિશ્લેષણ મુજબ અહીંના નિવાસી ભારતીય ઉપમહાદ્વીપના પશ્ચિમી તટ અને ફારસની ખાડીના દક્ષિણી તટો સાથે વેપાર કરતા હતા.
શા માટે તેને હોર્મુઝનો કિલ્લો કહેવાય છે?
કેશમને એક્સપર્ટ્સ હંમેશા એક એવું વિમાનવાહક જહાજ કહે છે જે ક્યારેય ડૂબી ન શકે. આના પર એક ખૂબ મોટું સૈન્ય બુનિયાદી માળખું છે. IRGC એ આખા ટાપુમાં ભૂગર્ભ મિસાઈલ સુવિધાઓ અને રક્ષણાત્મક સ્થિતિઓનું એક જાળ બિછાવ્યું છે, જેનાથી તેને ઈરાનનું મિસાઈલ નગર પણ કહેવામાં આવે છે. અહીં બનેલી ટનલોમાં બેલેસ્ટિક અને ક્રૂઝ મિસાઈલો છે જે કોઈને પણ પડકારી શકે છે. નિવૃત્ત લેબનીઝ બ્રિગેડિયર-જનરલ અને સૈન્ય નિષ્ણાત હસન જૌનીને ટાંકીને અલજઝીરાએ લખ્યું હતું કે કેશમ ટાપુથી ઈરાન પાસે પ્રહારની ક્ષમતા છે. આ વિશાળ નેટવર્ક એટલા માટે બનાવવામાં આવ્યું હતું જેથી હોર્મુઝ જળડમરૂમધ્ય પર ઈરાનનું અસરકારક નિયંત્રણ રહે.
ઈરાનની યુદ્ધ રણનીતિમાં મહત્વનું છે કેશમ ટાપુ
કેશમ ટાપુ, અન્ય ટાપુઓ, અબુ મૂસા, ગ્રેટર ટુંબ, લેસર ટુંબ, હેંગમ વગેરે સાથે મળીને ઈરાનની એક રક્ષા પંક્તિ તૈયાર કરે છે. મોટા યુદ્ધ જહાજો અને તેલ ટેન્કરો આ ત્રણેય ટાપુઓ પાસેથી જ પસાર થાય છે. ખાસ વાત એ છે કે ઈરાન પાસે એક પણ વિમાનવાહક યુદ્ધ જહાજ નથી, આવા સંજોગોમાં આ ટાપુ તે કમીને પૂરી કરે છે. અહીં તેજ રફતારની બોટ, ડ્રોન, મિસાઈલો અને બારૂદી સુરંગો છે જે એકસાથે હુમલો કરીને કોઈપણ મોટામાં મોટા જહાજને તહસ-નહસ કરી શકે છે. ઈરાન આના જોરે સતત ધમકી આપતું રહ્યું છે કે હોર્મુઝને બંધ કે બાધિત કરવા માટે પોતાના હથિયારોનો ઉપયોગ કરીને તે વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થાને દેવાળિયા બનાવી શકે છે.
વેપાર માટે પણ મહત્વનું
કેશમ ટાપુ ૧૯૮૯ થી એક મુક્ત વેપાર ક્ષેત્ર છે. ઈરાન અહીં ફારસની ખાડીનું મુખ્ય બંકરિંગ હબ બનાવવાની યોજના બનાવી રહ્યું છે, જેથી UAE ના ફુઝૈરાહ સાથે સ્પર્ધા કરી શકાય. ઈરાને કેશમના સલાખ બંદરમાં ભારે રોકાણ કર્યું છે. આ મુખ્ય શિપિંગ માર્ગોથી માત્ર ૮ કિલોમીટર દૂર છે. અહીં ચાર મોટી રિફાઈનરીઓ નિર્માણાધીન છે, દરેકની ક્ષમતા ૧,૪૦,૦૦૦ બેરલ પ્રતિદિન છે. ગ્લોબલ સિક્યુરિટીના એક રિપોર્ટ મુજબ ફારસની ખાડીમાં દર વર્ષે ૫૦ હજારથી વધુ જહાજો વેપાર કરે છે.
યુનેસ્કોની વિરાસત છે આ ટાપુ
કેશમ એક મોટો નેચરલ સોર્સ (કુદરતી સ્ત્રોત) પણ છે. UNESCO ના વૈશ્વિક જિયોપાર્ક નેટવર્કે કેશમના ૩૨,૦૦૦ હેક્ટર પશ્ચિમી ક્ષેત્રને મધ્ય પૂર્વના પહેલા જિયોપાર્ક તરીકે ૨૦૦૬ માં માન્યતા આપી છે. ૨૦૧૭ માં મેન્ગ્રોવ વન, હેંગમ ટાપુ અને આખો કેશમ ટાપુ પણ તેમાં જોડવામાં આવ્યો. અહીંની સાલ્ટ કેવ (મીઠાની ગુફા) દુનિયાની સૌથી લાંબી મીઠાની ગુફાઓમાંની એક છે. તેની લંબાઈ લગભગ ૭ કિલોમીટર છે. મેન્ગ્રોવ વન પ્રવાસી પક્ષીઓ માટે એક મહત્વનું પ્રજનન સ્થળ છે. આ ટાપુની વસ્તી લગભગ ૧ લાખ ૨૦ હજાર છે. અહીં મોટાભાગે માછલી પકડનાર સમુદાયના લોકો રહે છે.
