Kidney Disease Heart Risk: કિડની અને હૃદય શરીરનાં બે અલગ-અલગ અંગો છે, પરંતુ તેમનાં કાર્યો એકબીજા સાથે ઊંડાણપૂર્વક જોડાયેલાં છે. કિડની લોહીમાંથી વધારાનું પાણી અને ઝેરી પદાર્થો બહાર કાઢવાની સાથે બ્લડ પ્રેશર, પ્રવાહીનું સંતુલન, ઇલેક્ટ્રોલાઇટ્સ અને લાલ રક્તકણો બનવાની પ્રક્રિયાને નિયંત્રિત કરવામાં પણ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે ગંભીર કિડની રોગને કારણે કિડનીની કાર્યક્ષમતા સતત ઘટે છે, ત્યારે શરીરમાં આવા અનેક ફેરફારો થાય છે, જે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર વધારાનું દબાણ લાવી શકે છે. આ જ કારણ છે કે કિડનીનો રોગ હોય ત્યારે નિષ્ણાતો દર્દીને હૃદય સંબંધિત સમસ્યાઓથી બચવાની સલાહ આપે છે.
કિડનીના રોગ અને હૃદયના રોગ વચ્ચે શું સંબંધ છે?
તંદુરસ્ત કિડની શરીરમાં પાણી અને સોડિયમનું સંતુલન જાળવવામાં, શરીરમાંથી ઝેરી પદાર્થો બહાર કાઢવામાં અને બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે. કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટે ત્યારે આ પ્રક્રિયાઓ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
નેશનલ સેન્ટર ફોર બાયોટેક્નોલોજી ઇન્ફોર્મેશન (NCBI) અનુસાર, ક્રોનિક કિડની ડિસીઝમાં હાઈ બીપી, શરીરમાં પ્રવાહી જમા થવું, એનિમિયા, સોજો, ઓક્સિડેટિવ તણાવ અને ખનિજોના અસંતુલન જેવા અનેક પરિબળો એકસાથે હૃદયની પ્રણાલીને અસર કરી શકે છે. CKDમાં હૃદયના રોગ થવાની પ્રક્રિયા અંગેના સમીક્ષા અભ્યાસમાં એનિમિયા, વેસ્ક્યુલર કેલ્સિફિકેશન, યુરેમિક ટોક્સિન, ઓક્સિડેટિવ તણાવ અને સોજા જેવા પરિબળો વિશે જણાવવામાં આવ્યું છે, જોકે દરેક પ્રક્રિયા માટે સીધો કારણભૂત સંબંધ સાબિત થયો નથી. કિડનીની સમસ્યા હૃદય અને રક્તવાહિનીઓ પર કામનો બોજ વધારી શકે છે, જ્યારે હૃદયના રોગો પણ કિડનીના કાર્યને અસર કરી શકે છે.
કિડની નબળી પડવાથી બ્લડ પ્રેશર કેમ વધી શકે છે?
કિડની બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જ્યારે ક્રોનિક કિડની ડિસીઝમાં કિડની સોડિયમ અને પાણીને પૂરતી માત્રામાં બહાર કાઢી શકતી નથી, ત્યારે શરીરમાં પ્રવાહીનું પ્રમાણ વધી શકે છે. આ ઉપરાંત, કિડનીના રોગમાં રેનિન-એન્જિયોટેન્સિન-એલ્ડોસ્ટેરોન સિસ્ટમ (RAAS)માં થતા ફેરફારો પણ બ્લડ પ્રેશરને અસર કરી શકે છે. આ એક હોર્મોનલ સિસ્ટમ છે, જે રક્તચાપ અને પ્રવાહીના સંતુલનને નિયંત્રિત કરે છે.
NCBI અનુસાર, આ જ કારણસર CKDમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશર એક સામાન્ય સમસ્યા બની શકે છે. સંશોધનમાં જણાવાયું છે કે કિડનીનું કાર્ય ઘટવાની સાથે હાઈપરટેન્શનનું જોખમ વધી શકે છે અને બ્લડ પ્રેશરને કારણે હૃદય તથા રક્તવાહિનીઓ સંબંધિત સમસ્યાઓનું જોખમ પણ વધી શકે છે.
શરીરમાં પ્રવાહી જમા થવાથી હૃદય પર શું અસર થાય છે?
NCBI અનુસાર, કિડનીની કાર્યક્ષમતા ઘટવાથી શરીરમાંથી વધારાનું સોડિયમ અને પાણી બહાર કાઢવાની ક્ષમતા પ્રભાવિત થઈ શકે છે. તેના કારણે શરીરમાં વધારાનું પ્રવાહી જમા થઈ શકે છે. જ્યારે પ્રવાહીનું પ્રમાણ વધે છે, ત્યારે હૃદયને વધુ પ્રમાણમાં લોહી પંપ કરવું પડી શકે છે. લાંબા સમય સુધી આ વધારાનો બોજ રહે તો હૃદય પર વધુ દબાણ આવી શકે છે અને કેટલાક દર્દીઓમાં હાર્ટ ફેલિયરનું જોખમ વધી શકે છે. CKDમાં સોડિયમ અને પાણી જમા થવાને કારણે શરીરમાં પ્રવાહીનો અતિરેક અને ડાબા વેન્ટ્રિકલની જાડાઈ વધવા વચ્ચે સંબંધ હોવાના પુરાવા ઉપલબ્ધ છે.
કિડનીના રોગમાં રક્તવાહિનીઓને નુકસાન થવાનું જોખમ કેમ વધી શકે છે?
ક્રોનિક કિડની ડિસીઝ માત્ર કિડનીની અંદરની રચનાને જ અસર કરતો નથી, પરંતુ સમગ્ર રક્તવાહિની તંત્રને પણ અસર કરી શકે છે. કિડનીના રોગમાં યુરેમિક ટોક્સિન, ઓક્સિડેટિવ તણાવ, એન્ડોથેલિયલ ડિસફંક્શન અને સોજા જેવા પરિબળો રક્તવાહિનીઓની સામાન્ય કાર્યપ્રણાલીને પ્રભાવિત કરી શકે છે. NCBI અનુસાર, સંશોધનમાં CKD અને હૃદયના રોગો વચ્ચે આવી અનેક પ્રક્રિયાઓ ઓળખવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, CKDમાં વેસ્ક્યુલર કેલ્સિફિકેશન એટલે કે રક્તવાહિનીઓની દીવાલોમાં કેલ્શિયમ-ફોસ્ફેટ જમા થવાની સમસ્યા વિશે પણ વિગતવાર અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો છે. તેના કારણે ધમનીઓની સ્થિતિસ્થાપકતા ઘટી શકે છે અને તે વધુ કઠોર બની શકે છે.
કિડનીનો રોગ ધરાવતી વ્યક્તિ માટે હૃદયના સ્વાસ્થ્ય પર નજર રાખવી પણ જરૂરી છે. જોકે, CKD હોવાનો અર્થ એ નથી કે વ્યક્તિને હાર્ટ એટેક અથવા હાર્ટ ફેલિયર ચોક્કસ થશે. જોખમ વ્યક્તિમાં કિડનીના રોગની ગંભીરતા અને ડાયાબિટીસ, હાઈ બ્લડ પ્રેશર તથા કોલેસ્ટ્રોલ જેવા અન્ય પરિબળો પર પણ આધાર રાખે છે. સમયસર કિડનીના રોગની ઓળખ કરવી, હાઈ બ્લડ પ્રેશર અને અન્ય જોખમી પરિબળોને નિયંત્રિત કરવા તથા ડૉક્ટરની નિયમિત દેખરેખ હેઠળ રહેવું, બંને અંગોના સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદ કરી શકે છે.
